Bijensterfte, oorzaken en gevolgen

ABSTRACT
Global pollinators, like honeybees, are declining in abundance and diversity, which can adversely affect natural ecosystems and agriculture. Therefore, we tested the current hypotheses describing honeybee losses as a multifactorial syndrome, by investigating integrative effects of an infectious organism and an insecticide on honeybee health. We demonstrated that the interaction between the microsporidia Nosema and a neonicotinoid (imidacloprid) significantly weakened honeybees. In the short term, the combination of both agents caused the highest individual mortality rates and energetic stress. By quantifying the strength of immunity at both the individual and social levels, we showed that neither the haemocyte number nor the phenoloxidase activity of individuals was affected by the different treatments. However, the activity of glucose oxidase, enabling bees to sterilize colony and brood food, was significantly decreased only by the combination of both factors compared with control, Nosema or imidacloprid groups, suggesting a synergistic interaction and in the long term a higher susceptibility of the colony to pathogens. This provides the first evidences that interaction between an infectious organism and a chemical can also threaten pollinators, interactions that are widely used to eliminate insect pests in integrative pest management.

Prof. Joe Cummins presents evidence that parasitic fungi can kill insects when low, otherwise non-lethal concentrations of pesticides are present

The neonicotinoid insecticides used to dress seeds are systematic, and accumulate in plant parts including the flowers. Hence honeybees collecting pollen will become exposed to the pesticide, and become more susceptible to fungal pathogens. The parasitic fungus, Nosema ceranae, a single celled parasite was indeed found in CCD-affected bee hives from around the USA.

1. Inleiding
Over bijensterfte verschenen de afgelopen maanden talloze publicaties in de media, informeerde de minister van LNV de kamer, discussieerden imkers op het imkerforum van Bijenhouden.nl. , en kon de omvang vanaf april real-time gevolgd worden op www.beefriends.org. Niet alleen het sterftecijfer bleek van belang, maar ook hoe dit geïnterpreteerd moet worden. Is een hoge sterfte een natuurlijk verschijnsel dat zich zo af en toe voordoet en dat bijen zelf oplossen in de zwermperiode of is er sprake van een structureel probleem waarbij bijensterfte een indicator is van problemen die een grotere reikwijdte hebben? Daarbij werden door de media met name klimaatveranderingen en straling door zendmasten opgepakt. Vanuit imkerzijde werd gewezen op het gebruik van pesticiden in de landbouw, door gemeentelijke diensten en door particulieren.
Naast het leveren van zo goed mogelijke cijfers en argumenten voor deze publieke discussie is onze invalshoek het vaststellen van de dynamiek van bijensterfte in omvang en verspreiding om te kunnen evalueren of maatregelen die worden genomen zinvol zijn, en of er verschillen tussen dode volken te onderscheiden zijn die kunnen verwijzen naar verschillende ziekteverwekkers . In de vragenlijsten van 2007 en 2008 hebben wij met name onderzocht of sterfte met kenmerken van CCD (Colony Collapse Disorder) te onderscheiden viel van andere bijensterfte. CCD wordt in Nederland vaak omschreven met ‘verdwijnziekte’. In dit artikel gebruiken wij verder de term CCD.