Bijensterfte neemt wereldwijd en in Nederland alarmerend toe. Deze website beoogt kennis en ontwikkelingen in wetenschap en beleid rond de vele oorzaken van bijensterfte inzichtelijk en toegankelijk te maken voor een breed publiek. Aanleiding was de brief in NRC van 2 mei 2009. We beogen verifieerbare, traceerbare informatie te bieden met bronvermeldingen en links naar de primaire bronnen uit de wetenschappelijke literatuur.

- Uitleg probleem neonicotine insecticiden (o.a. imidacloprid)
- Effects of neonicotinoid pesticide pollution of Dutch surface water on non-target species abundance
- Volg de meest actuele ontwikkelingen via Twitter

Alterra- rapport “De betekenis van openbaar groen voor bijen” moet van tafel

Dr. Arie Koster schreef al eerder een eerste reaktie op het Alterra rapport “De betekenis van openbaar groen voor bijen” dat in opdracht van de Minister werd geschreven. Hij dook er dieper in en concludeert dat het rapport van amateurisme en onkunde aan elkaar hangt.

Collapsing honeybee population worries California almond growers

California almond growers have reason to be worried, very worried. Honeybee populations across the country have declined sharply since last Fall. The California almond industry, supplying 80 percent of the world market of almonds, requires roughly half of the nation's commercial hives to pollinate its groves. This ratio might see a dramatic change when new tallies on hives are available this Spring. Many beekeepers have seen Winter hive losses as high as 50 percent. One Pennsylvania beekeeper told the Washington Post, “This was probably the worst year ever.”

De betekenis van openbaar groen voor bijen

Dr. Arie Koster, expert op het gebied van bijvriendelijke inrichting van het openbaar groen geeft commentaar op het recente bericht rapport “De betekenis van openbaar groen voor bijen” Blitterswijk, H. van; Boer, TA de; Spijker, JH, 2009. Alterra-rapport 1975.

Bee colony losses in California vary from 30 percent to 80 percent

A mysterious problem that causes bee colonies to decline is once again taking its toll on California's beekeepers.
The problem known as colony collapse disorder is characterized by a sudden drop in a bee colony's population and the inexplicable absence of dead bees. The disorder has no known cure and appears to be cyclical. After several mild years, it has resurfaced with a vengeance, said Eric Mussen, apiculturist with the University of California at Davis.
"It never went away, but this year a substantial number of beekeepers got walloped again," said Mussen, the state's leading bee expert. "And worse than they had been hit before." Although Mussen said it is too early to tell exactly how many bees have been lost, a bee industry official said losses in the state vary from 30 percent to 80 percent.

Kamervragen Thieme over Maisteelt en bijensterfte

Kamervragen aan de ministers van LNV en van VROM over bijenvolksterfte door onduurzame maisteelt gesteld op 5 maart 2010

Vragen van het lid Thieme (Partij voor de Dieren) aan de ministers van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer over bijenvolksterfte door onduurzame maisteelt.

1. Kent u het bericht ‘Duurzame maisteelt raakt steeds verder uit zicht[1] ’?

2. Deelt u de mening van Dr. Van der Sluijs dat het inzetten van deflectoren op maiszaaimachines een end-of-pipe maatregel is en dat deze maatregel het probleem niet oplost? Zo neen, waarom niet?

3. Deelt u de analyse van Dr. Van der Sluijs dat een deflector de hoeveelheid gif die in het milieu komt niet verandert en dat gelet op de lange verblijftijd (tot 2 jaar) van imidacloprid in het milieu het gif uiteindelijk toch in bijenvolken terecht komt en dat dat gecombineerd met het feit dat imidacloprid een CT-gif is waarvoor de Regel van Haber geldt[2] vastgesteld moet worden dat het enige te verwachten effect van een deflector is dat de bijenvolken dan later aan chronische vergiftiging sterven in plaats van vlak na het zaaien aan acute vergiftiging (‘de wet van behoud van ellende’ zoals dit ook wel aangeduid wordt)?

200.000 Duitse bijenvolken hebben de winter niet overleefd

In Duitsland zijn in de afgelopen winter 200.000 bijenvolken ten gronde gegaan: 1 op de 4 bijenvolken heeft deze winter niet overleefd.

Honey bee population on Vancouver Island is all but wiped out

By many accounts, the honey bee population on Vancouver Island is down 90 per cent heading into the spring of 2010. After a die-off of 65 per cent in 2007 and a good recovery last year, honey bees are now teetering on the point of a catastrophe. The wipeout is serious because bees play an integral part in crop pollination, and because Vancouver Island is a major exporter of honeybees.

Alphen maakt openbaar gebied bij-vriendelijk

In Alphen aan den Rijn wordt de komende jaren bij het zaaien van bloemen en gras in de bermen voorrang gegeven aan voor bijen goede plantensoorten. Insecticiden worden niet ingezet in het openbaar gebied.

Fewer honey bee colonies and beekeepers throughout Europe

28-Jan-2010, Helmholtz Association of German Research Centres
A first-time overview of the population trends for honey bee colonies and beekeepers in Europe

Cardiff/Halle/S./Bern. The number of bee colonies in Central Europe has decreased over recent decades. In fact, the number of beekeepers has been declining in the whole of Europe since 1985. This is the result of a study that has now been published by the International Bee Research Association, which for the first time has provided an overview of the problem of bee colony decline at the European level. Until now there had only been the reports from individual countries available. As other pollinators such as wild bees and hoverflies are also in decline, this could be a potential danger for pollinator services, on which many arable crops depend, according to what an international team of scientists have written in a special edition of the Journal of Apicultural Research.

Expert explanations of honeybee losses in areas of extensive agriculture in France: Gaucho compared with other supposed causal factors

[Maxim and Van der Sluijs 2010, Environmental Research Letters]

French researchers estimate that 73% of the increased colony collapse in 1994-2004 in areas of extensive agriculture in France has been caused by imidacloprid.

Diet effects on honeybee immunocompetence

[New study by Alaux et al, 2010, Biology Letters]

The maintenance of the immune system can be costly, and a lack of dietary protein can increase the susceptibility of organisms to disease. However, few studies have investigated the relationship between protein nutrition and immunity in insects. Here, we tested in honeybees (Apis mellifera) whether dietary protein quantity (monofloral pollen) and diet diversity (polyfloral pollen) can shape baseline immunocompetence (IC) by measuring parameters of individual immunity (haemocyte concentration, fat body content and phenoloxidase activity) and glucose oxidase (GOX) activity, which enables bees to sterilize colony and brood food, as a parameter of social immunity. Protein feeding modified both individual and social IC but increases in dietary protein quantity did not enhance IC. However, diet diversity increased IC levels. In particular, polyfloral diets induced higher GOX activity compared with monofloral diets, including protein-richer diets. These results suggest a link between protein nutrition and immunity in honeybees and underscore the critical role of resource availability on pollinator health.

Bee numbers in England halved over the last 20 years

England's bees are vanishing faster than anywhere else in Europe, with more than half of hives dying out over the last 20 years, according to a new study.

Wales honey bees decline 39 per cent

The plight of the honey bee has been highlighted by Pembrokeshire County Council. Honey bee populations in Britain have declined at an alarming rate over the past decade with a 39% decline in Welsh bee colonies in 2009. Populations in England had declined by similar amounts.

Bumblebee community in southern Ontario in drastic decline over past 35 years

Surveys performed in 1971-1973 and in 2004-2006 document an impoverishment of the bumblebee community in southern Ontario over the past 35 years. Bombus affinis in particular was found to have declined drastically in abundance. The loss of any bumblebee species may result in cascading impacts on native fauna and flora.

High toxicity of imidacloprid to aquatic insects and earthworms

Imidacloprid can be applied as a systemic insecticide to trees by direct stem injections or by soil injections and drenches, and be indirectly introduced to aquatic systems via leaf fall or leaching, which may pose a risk to natural decomposer organisms. When applied directly to aquatic microcosms to simulate leaching from soils, imidacloprid was shown to be highly toxic to aquatic insects. Imidacloprid at realistic field concentrations in maple leaves had adverse effects on aquatic insects and earthworms. Imidacloprid at realistic concentrations in leaves can inhibit leaf litter breakdown through adverse effects on decomposer invertebrates. When imidacloprid is applied as a systemic insecticide to the soil around trees it may cause adverse effects on earthworms.

To Bee or Not to Bee

by Marianne E. Horn and Peter G. Kevan

The plight of pollinators is causing worldwide concern. Certain species of bumblebees have gone either extinct or close thereto due to habitat and resource destruction, pesticide use and pathogens.

Spoeddebat in Tweede Kamer over de uitvoering van het Natura 2000-beleid in Nederland

"Natura 2000 fails to strike a balance between ecological value, economic interests and other uses. This is due mainly to the wording of the precautionary principle....The strict ecological focus of Natura 2000, ...., means that in some regions - on land as well as water - entrepeneurs are at risk of losing their livelihooods". Dit schreef Minister-President Dr. Jan Peter Balkenende in een brief van 13 juli 2009 aan de President van de Europese Commissie, de heer José Manuel Barroso. Barroso ontkende dit in zijn antwoordschrijven aan Balkenende van 26 oktober 2009. LTO Noord-voorzitter Tammo Beishuizen meent echter dat Barroso heeft aangegeven dat wel degelijk rekening gehouden moet worden met sociaal-economische factoren en roept het kabinet op om hier nu werk van te maken, bijvoorbeeld door regels te versoepelen of door Natura-gebieden te schrappen. De Tweede Kamer houdt nu op verzoek van PvdD en VVD een spoeddebat over de uitvoering van het Natura 2000-beleid in Nederland.

Judge Revokes Approval of Bayer Pesticide Spirotetramat That Could Harm Bees

The Bayer pesticide spirotetramat approved just 18 months ago must be taken off the market because it could be toxic to America's honey bees, already in steep decline. In March 2010, a federal appeals court refused to delay the ban on the sale of this pesticide.

Deflectoren op maiszaaiers verplicht 05 jan 2010 14:43

Er gaan in 2010 nieuwe eisen gelden bij het zaaien van mais, meldt het CTGB.

Aanleiding is de bijensterfte. Pneumatische (onderdruk/vacuüm) zaaimachines moeten per 1 januari 2010 zijn voorzien van zogeheten deflectoren. Deze deflectoren buigen de luchtstroom af naar de grond en reduceren zodoende de drift met meer dan 85 procent.

Tot nog toe blaast de pneumaat de lucht die vrijkomt voor het creëren van het vacuüm voor zaaien omhoog of opzij. Stof met insecticide in die lucht kan daardoor naast het maïsveld op bloeiende planten terecht komen. In 2008 leidde de combinatie van slecht gecoat maïszaad, ongunstig weer en zaaien met pneumaten in het buitenland tot hoge bijensterfte.

Interactions between Nosema microspores and a neonicotinoid weaken honeybees (Apis mellifera)

Global pollinators, like honeybees, are declining in abundance and diversity, which can adversely affect natural ecosystems and agriculture. Therefore, we tested the current hypotheses describing honeybee losses as a multifactorial syndrome, by investigating integrative effects of an infectious organism and an insecticide on honeybee health. We demonstrated that the interaction between the microsporidia Nosema and a neonicotinoid (imidacloprid) significantly weakened honeybees. In the short term, the combination of both agents caused the highest individual mortality rates and energetic stress. By quantifying the strength of immunity at both the individual and social levels, we showed that neither the haemocyte number nor the phenoloxidase activity of individuals was affected by the different treatments. However, the activity of glucose oxidase, enabling bees to sterilize colony and brood food, was significantly decreased only by the combination of both factors compared with control, Nosema or imidacloprid groups, suggesting a synergistic interaction and in the long term a higher susceptibility of the colony to pathogens. This provides the first evidences that interaction between an infectious organism and a chemical can also threaten pollinators, interactions that are widely used to eliminate insect pests in integrative pest management.

Italiaans moratorium op neonicotinoiden voor zaadbehandeling opnieuw verlengd.

In navolging van Frankrijk besloot Italie op 17 september 2008 uit voorzorg een moratorium (voorlopig verbod in afwachting van meer onderzoek) in te stellen op het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen met werkzame stoffen clothianidine, thiamethoxam, imidacloprid of fiproniel voor zaadbehandeling (clothianidine, thiamethoxam en imidacloprid zijn neonicotinoiden), omdat deze toepassing in verband is gebracht met verhoogde bijensterfte.

Een onderzoeksprogramma (APENET) onderzoekt ondermeer het effect van het verbod. Na het Italiaanse verbod daalde het aantal meldingen van hoge bijensterfte tijdens het zaaien van mais van 185 gevallen (2008) naar 3 gevallen (2009). De 3 gevallen in 2009 waren allen te herleiden tot illegale zaadbehandeling. Deze onderzoeksuitkomsten waren mede aanleiding om op 14 september 2009 het moratorium met een jaar te verlengen.
Hieronder een volledige vertaling van het Italiaanse besluit.

Honingbijen ongebruikelijk actief in november

Bericht uitgegeven door Bijen@wur Wageningen UR op zondag 13 december 2009

In november werd er opvallend veel activiteit waargenomen voor de bijenkast. Daar waar honingbijen normaal op wintertros moeten zitten werden ze al vliegend waargenomen met stuifmeel aan de poten.

Insecticidenverbruik in Duitsland in 2005: imidacloprid vormt bedreiging voor het milieu

In Duitsland zijn de producenten van bestrijdingsmiddelen wettelijk verplicht de jaarlijkse omzet voor binnen- en buitenland door te geven aan het Bundesamt für Verbraucherschutz und Lebensmittelsicherheit (BVL). Navolgend een overzicht van de omzet van insecticiden in het binnenland in 2005. Uit deze gegevens wordt niet alleen duidelijk dat Imidacloprid tot de meest gebruikte insecticiden in Duitsland behoort, maar ook dat de stof in vergelijking met vele andere in Duitsland gebruikte insecticiden veel giftiger is voor honingbijen, veel langzamer wordt afgebroken in de bodem, en veel gemakkelijker wordt uitgespoeld naar het grondwater. De extreme vervuiling van het Nederlandse oppervlaktewater met imidacloprid en de hoge bijensterfte in de Randstand is dan ook niet verassend. Ook de voor bijen zeer giftige neonicotinoide insecticiden Clothianidine en Thiamethoxam hebben een vergelijkbaar ongunstig milieuprofiel.


Lees hier het pleidooi van Arie Koster voor de Honingbij als gidssoort van het biodiversiteitsjaar 2010.

Bloemrijke vegetaties zijn niet alleen goed voor bijen, maar ook voor dagvlinders en andere insecten. Veel van deze insecten leven van kleine dieren die schadelijk kunnen zijn voor de land- en tuinbouw en de planten in onze tuin. Schadelijke dieren worden ook wel plaagdieren genoemd. Dit zijn onder meer bladluizen, slakken, rupsen en larven van insecten.

NBV steunt LTO: ‘Verband bijensterfte en gewasbescherming niet aangetoond’

Volgens LTO is er geen oorzakelijk verband tussen het gebruik van bepaalde gewasbeschermingsmiddelen (zoals neonicotinoiden) en bijensterfte. Belangrijke oorzaken van de bijensterfte zijn naar de mening van LTO de varroamijt en verminderd voedselaanbod. Een betere biodiversiteit en tijdige bestrijding van de varroamijt zijn daarom nodig om de bijen betere kansen te geven. Dit zijn volgens LTO enkele conclusies die onlangs zijn getrokken in de ‘Werkgroep bestuivende insecten en gewasbeschermingsmiddelen en biociden’. In deze groep zitten allerlei specialisten van overheid, bijenonderzoek (bijen@wur), bijenhouderij (NBV vertegenwoordigers) en het bedrijfsleven, waaronder LTO, Bayer (de producent van imidacloprid) en Syngenta (de producent van thiamethoxam). Een verband tussen de bijensterfte in de winters van 2008 en gehaltes van die stof in het oppervlaktewater kan volgens LTO niet worden aangetoond. Henk van der Scheer, namens de NBV (Nederlandse Bijenhouders Vereniging) voorzitter van de werkgroep 'Bestuivende insecten en gewasbeschermingsmiddelen en biociden' schaart zich in zijn artikel " 'Spuitschadecommissie' spreekt met toxicoloog Tennekes over neonicotinen" in de december 2009 uitgave van het NBV Blad Bijenhouden achter de LTO visie. De werkgroep maakt zich wel zorgen over sterke overschrijdingen van toelaatbare risiconiveaus in het oppervlaktewater door met name imidacloprid. Dit naar aanleiding van een voordracht van Dr. Henk Tennekes bij de ‘Werkgroep bestuivende insecten en gewasbeschermingsmiddelen en biociden’. Aangezien deze weergave van de beraadslagingen niet overeenstemt met de werkelijkheid is de betreffende presentatie van Tennekes voor eigen oordeelsvorming online geplaatst:

Inhalt abgleichen